طراحی مدل بومی مدیریتی نظارت دیجیتال بانک مرکزی برای سیاست‌گذاری‌های آینده‌نگرانه در نظام بانکی ایران

ظهرابی, حمزه; رئیس پور, علی; احمدی, سید علی اکبر

doi:10.22034/jvcbm.2026.578837.1723

طراحی مدل بومی مدیریتی نظارت دیجیتال بانک مرکزی برای سیاست‌گذاری‌های آینده‌نگرانه در نظام بانکی ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی( کیفی )

نویسندگان

حمزه ظهرابی ¹

علی رئیس پور ²

سید علی اکبر احمدی ³

¹ گروه مدیریت دولتی، واحد بین المللی کیش، دانشگاه آزاد اسلامی، کیش، ایران

² گروه مدیریت دولتی، واحد رامهرمز، دانشگاه آزاد اسلامی، رامهرمز، ایران

³ استاد، گروه مدیریت دولتی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.

https://doi.org/10.22034/jvcbm.2026.578837.1723

چکیده

هدف این پژوهش طراحی مدل بومی مدیریتی نظارت دیجیتال بانک مرکزی برای سیاست‌گذاری‌های آینده‌نگرانه در نظام بانکی ایران می‎با‎شد. این پژوهش، با اتخاذ رویکرد کیفی توصیفی-کاوشی به بررسی تجربیات و دیدگاه‌های کارشناسان می‌پردازد. جامعه آماری پژوهش شامل 20 نفر از مدیران ارشد بانک مرکزی ، بانک‌های دولتی و خصوصی، و متخصصان فین‌تک می باشد که با استفاده از روش نمونه گیری هدفمند انتخاب شدند. ابزار گردآوری اطلاعات مصاحبه نیمه ساختاریافته می باشد. برای تجزیه و تحلیل داده‌ها از نرم‌افزار مکس کیودا استفاده گردید. نتایج نشان داد ۱۸۴ کد اولیه که ۴۲ تم فرعی و سه بعد اصلی 1- ابعاد ساختاری، 2- ابعاد فرآیندی، و 3- ابعاد انسانی شناسایی شد. یافته‌های پژوهش حاکی از آن است که این مدل، پتانسیل کاهش ۴۰ درصدی ریسک‌های سیستمیک را داراست و با شرایط بومی ایران، از جمله تحریم‌های بین‌المللی و تنش‌های ژئوپلیتیکی، سازگار است. پژوهش حاضر، خلأ موجود در مدل‌های بومی‌شده نظارت دیجیتال را پر کرده و پیشنهادهایی عملی نظیر تصویب لایحه مقررات CBDC و اجرای برنامه‌های آموزشی سالانه CBI را ارائه می‌دهد. در نهایت، این مدل، چارچوبی استراتژیک برای سیاست‌گذاری‌های آینده‌نگرانه در نظام بانکی ایران فراهم می‌آورد و به تعالی پایداری مالی و نوآوری دیجیتال یاری می‌رساند.

کلیدواژه‌ها

نظارت بانکی

بانکداری الکترونیک

ابعاد ساختاری

ابعاد فرآیندی

ابعاد انسانی

بانک مرکزی ایران

موضوعات

مدیریت بازرگانی

عنوان مقاله English

Designing an indigenous managerial model of the Central Bank’s digital supervision for forward-looking policymaking in Iran’s banking system

نویسندگان English

Hamzeh Zohrabi ¹

ALI RAEIS POOR ²

Seyedaliakbar Ahmadi ³

¹ Department of Public Administration, Ki.C., Islamic Azad University, Kish, Iran

² Department of Public Administration,Ramh.C,Islamic Azad University,Ramhormoz,Iran.

³ Professor, Department of Public Administration, Payame_ Noor University, Tehran, Iran

چکیده English

The aim of this study is to design an indigenous managerial model of the Central Bank’s digital supervision for forward‑looking policymaking in Iran’s banking system. This research adopts a qualitative descriptive–exploratory approach to examine the experiences and perspectives of experts. The study population consists of 20 senior managers from the Central Bank, state‑owned and private banks, as well as fintech specialists, who were selected through purposive sampling. Data were collected through semi‑structured interviews. The data were analyzed using MAXQDA software.The results revealed 184 initial codes, which were categorized into 42 sub‑themes and three main dimensions: (1) structural dimensions, (2) process dimensions, and (3) human dimensions. The findings indicate that the proposed model has the potential to reduce systemic risks by 40 percent and is compatible with Iran’s domestic conditions, including international sanctions and geopolitical tensions. This study addresses the existing gap in localized digital supervision models and offers practical recommendations such as the approval of the CBDC regulatory bill and the implementation of annual training programs by the Central Bank of Iran (CBI). Ultimately, the proposed model provides a strategic framework for forward‑looking policymaking in Iran’s banking system and contributes to enhancing financial sustainability and digital innovation.

کلیدواژه‌ها English

Banking Supervision

Electronic Banking

Structural Dimensions

Process Dimensions

Human Dimensions

Central Bank of Iran

Ahmadpour, H. R. (1401). A review of the importance and role of electronic banking in the revival of services. Scientific Journal of New Research Approaches in Management and Accounting, 6(23), 919-933. Retrieved from https://majournal.ir/index.php/ma/article/view/1755

Auer, R., & Cornelli, G., & Frost, J. (2023). Rise of the central bank digital currencies. International Journal of Central Banking, 19(4), 185-214.

Auer, R., & Böhme, R. (2025). A systematisation of legal-regulatory risks related to central bank digital currencies. Journal of Financial Regulation, 11(1), 45-67.

Avignone, G., & Altunbas, Y., & Polizzi, S., & Reghezza, A. (2023). Centralised or decentralised banking supervision? Evidence from European banks. Journal of International Money and Finance, 130, 102-115.

Behrozi, S. (2022). Investigating the perceived quality of electronic banking services and its relationship with the satisfaction of customers of Tejarat Bank of Mazandaran province. Journal of value creating in Business Management, 1(2), 78-92. doi: 10.22034/jbme.2022.345328.1025. (In Persian).

BIS. (2025). Annual Economic Report 2025. Bank for International Settlements.

Boot, A. W. A., & Hoffmann, P. (2025). Technological innovation in bank supervision: How SupTech disciplines bank risk-taking. VoxEU.org (CEPR Discussion Paper).

Creswell, J. W., & Poth, C. N. (2018). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches (4th ed.). Sage Publications.

ECB. (2022). SSM supervisory priorities for 2023-2025. European Central Bank.

Faraji, A., & Rousta, A., & Asayesh, F. (2025). Designing a customer retention model in electronic banking. Journal of New Approaches in Management and Marketing, 4(2), 63-80. doi: 10.22034/jnamm.2025.549123.1162. (In Persian).

Federal Reserve. (2025). Federal Reserve Board announces updates to novel activities supervision program. Board of Governors of the Federal Reserve System.

Frost, J., & Schrimpf, A. (2025). Emerging financial risks – 2025 & beyond. SSRN Electronic JournalHeydari, H., & Ainian, M., & Bakhtiar, M. (2019), digital generation of banking processes, study of digitization of banking sample process, expert report of monetary and banking research institute affiliated to central bank (In Persian).

Irna. (2025). Islamic Republic News Agency.

Khajeh Saeed, Z., & Sattarii, J. (2023). The effect of electronic banking service quality on customer loyalty. Journal of New Approaches in Management and Marketing, 1(1), 173-186. doi: 10.22034/jnamm.2023.423066.1026. (In Persian).

Khan, A. (2018). A behavioral approach to financial supervision, regulation, and central banking. Journal of Banking Regulation, 24(2), 150-170.

Kirchner, R., & Kravchuk, V., & Repko, M., & Poluschkin, G. (2020). Banking Sector Monitoring: Ukraine Assessment of past reforms and COVID-19 impact. Retrieved September 13, 2021.

Moradi, M., & Farhadi Tabar, M., & Danesh, M. (2019). Investigation of Obstacles and Solutions for the Development of Electronic Banking in Iran (Case Study of Mellat Banks in Hamadan Province), International Conference on Management, Accounting, Economics and Banking in the Third Millennium, Tehran, https://civilica.com/doc/913880. (In Persian).

Nouraki, Z., & Kousari, S. (2025). Designing a virtual banking business model in Iran with a scenario planning approach in the horizon of 2036. Journal of value creating in Business Management, 5(1), 373-399. doi: 10.22034/jvcbm.2024.487350.1449. (In Persian).

Omarini, A. (2018). Banks and Fintechs: How to develop a digital open banking approach for the bank's future. International Business Research Journal, 11(9), 197-210.

Seyed Javadin, S. R., & Zahirifard, D. (2026). The effect of electronic banking advertising on customer brand loyalty with the mediating role of perceived value in Bank Shahr.. Journal of value creating in Business Management, 5(4), 48-63. doi: 10.22034/jvcbm.2025.512978.1527. (In Persian).

Siamul, I. M., & Dastgeer, A., & Zakia, S., & Iqbal, S., & Bibi, Q. A. AN EXAMINATION OF ELECTRONIC BANK SERVICE QUALITY AND ITS SIGNIFICANCE ON ELECTRONIС SATISFACTION AND ELECTRONIC LOYALTY.